Cebinizden 970 dolar gitti… Korkutucu şekilde küçülüyoruz!

Kişi başına milli gelir 2009 yılından bu yana ilk kez 10 bin doların altına gerileyerek 2018 sonu itibarıyla 9 bin 632 dolara düştü. Böylece kişi başına gelirde 2007 yılına, yani 11 yıl önceki seviyeye geri döndük.

Vatandaşın derinden hissettiği ekonomik kriz devletin resmi verilerine de yansıdı. 2018'in son 3 ayında milli gelir yüzde 3 küçüldü, kişi başına gelir 9 yıl aradan sonra ilk kez 10 bin doların altına, 9 bin 632 dolar seviyesine düştü. Son bir yılda ülke ekonomisi 67.4 milyar dolar, vatandaş ise kişi başına 970 dolar birden fakirleşti. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2018 yılı 4'üncü çeyrek ve yıllık Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH) sonuçlarını yayımladı. 2017'nin son çeyreğinde yüzde 7.3 büyüyen GSYH, ekonomik krizin derinden hissedildiği 2018'in son çeyreğinde yüzde 3 küçüldü. Daralma yıllık verilerde de net bir şekilde görüldü. 2017'nin tamamında yüzde 7.4 olan milli gelir büyümesi 2018'de yüzde 2.6'ya kadar geriledi. 2017'de 851 milyar 490 milyon dolarlık bir büyüklüğe sahip olan Türkiye ekonomisi, 2018 sonunda 67 milyar 403 milyon dolar küçülerek, 784 milyar 87 milyon dolara geriledi. TÜİK'in resmi verileri, Yeni Ekonomi Program'da (YEP) Türkiye ekonomisinin 2018 yılında yüzde 3.8 büyüyeceği tahmininde bulunan ekonomi yönetiminin iyimser tahmin yaptığını ortaya koydu.

2009'DAN BU YANA İLK KEZ

Ekonomideki keskin daralmaya paralel olarak kişi başına gelirimiz de adeta eridi. Kişi başına milli gelir 2009 yılından bu yana ilk kez 10 bin doların altına gerileyerek 2018 sonu itibarıyla 9 bin 632 dolara düştü. Böylece kişi başına gelirde 2007 yılına, yani 11 yıl önceki seviyeye geri döndük. 2007'de kişi başına gelir 9 bin 656 dolardı. Kişi başına gelir 2013 yılında 12 bin 480 dolarla en yüksek seviyeye çıkmıştı. 2017'de kişi başına milli gelir 10.602 dolardı. Veriler, yaşanan ekonomik kriz nedeniyle 2017'ye göre kişi başına 970 dolar, 2013 yılına göre ise 2 bin 848 dolar birden fakirleştiğimizi gösteriyor.

KRİZİN FOTOĞRAFI

TÜİK verilerine göre, “kriz varyok” tartışmalarının yaşandığı 2018'in son 3 ayında, bir önceki yılın son 3 ayına göre tarım sektörü yüzde 0.5, sanayi yüzde 6.4, imalat sanayi yüzde 7.4 ve inşaat sektörü de yüzde 8.7 küçüldü. Aynı şekilde ticaret, ulaştırma, konaklama ve yiyecek faaliyetlerinin toplamından oluşan hizmetler sektöründeki küçülme yüzde 0.3'ü buldu. Oysa 2017'nin aynı döneminde tarım yüzde 6.1, sanayi yüzde 9.3, imalat sanayi yüzde 8.8, inşaat yüzde 6.5 ve hizmetler yüzde 9.3 büyümüştü. Bu dönemde devletin nihai tüketim harcamaları yüzde 3.6, kamunun eğitim, sağlık gibi iktisadi harcamaları da yüzde 5.7 arttı. Ekonominin daha fazla küçülmesini kamu harcamaları önledi.

JP morgan büyüme tahminini düşürdü

TÜİK'in verilerinden sonra 2019 büyüme tahminleri de aşağı çekilmeye başlandı. ABD merkezli yatırım bankası JP Morgan, Türkiye'nin 2019 büyüme tahminini düşürdü. Kurum, Türkiye'de zayıf büyüme nedeniyle 2019 büyüme tahminlerini yüzde 0.2'den yüzde eksi 0.9'a düşürdüklerini açıkladı. BBVA Araştırma Birimi ise yolladığı bir notta bu yıl için yüzde 1'lik büyüme beklentilerini koruduklarını açıkladı.

Fabrika yatırımları yüzde 25.8 azaldı

TÜİK verileri, yılın son 3 ayında üretim, tüketim ve yatırımın adeta bıçak gibi kesildiğini de ortaya koydu. Ekim, kasım, aralık aylarını kapsayan 2018'in son çeyreğinde fabrika yatırımı olarak da bilinen makine ve teçhizat yatırımları bir önceki yıla göre yüzde 25.8, inşaat yatırımları yüzde 5.8 azaldı. Dayanıklı tüketim malı harcamaları yüzde 34.6, yarı dayanıklı tüketim malı harcamaları yüzde 15.2, dayanıksız tüketim malı harcamaları yüzde 2.3 düştü. Vatandaşın genel harcamalarında yüzde 8.9 azalma yaşanırken ihracat yüzde 10.6 arttı, ithalat ise yüzde 24.4 geriledi.

Resesyona girdik

Mevsim etkilerinden arındırılmış GSYH'nin iki çeyrek üst üste daralmasıyla Türkiye, teknik resesyona girmiş oldu. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış GSYH zincirlenmiş hacim endeksi üçüncü çeyrekte bir önceki çeyreğe göre yüzde 1.6 daraldı. Ardından dördüncü çeyrekte yüzde 2.4 azaldı.  İş Yatırım Ekonomisti Muammer Kömürcüoğlu, mevsim etkilerinden arındırılmış verinin son iki çeyrekte daralarak, Türkiye'nin teknik resesyona girdiğine işaret ettiğini söyledi. Kömürcüoğlu, daralmanın yılın ilk yarısında da devam etmesini beklediklerini belirterek “Bu bağlamda yüzde 1'lik 2019 büyüme tahminimizi koruyoruz” dedi.

Hanelerin tüketim harcamaları azaldı

TÜİK'e göre hane halklarının ve hane halkına hizmet eden kâr amacı olmayan kuruluşların (HHKOK) toplam nihai tüketim harcamaları, 2018 yılında bir önceki yıl zincirlemiş hacim endeksine göre yüzde 1.1 arttı. Hane halkı tüketim harcamalarının GSYH içindeki payı yüzde 57.6 oldu. Ancak hane halkı nihai tüketim harcamaları 2018 yılı dördüncü çeyreğinde yüzde 8.9 azaldı. 2018 yılında devletin nihai tüketim harcamalarının GSYH içindeki payı yüzde 14.4 olurken, sabit sermaye oluşumunun payı yüzde 29.7 oldu. Bir önceki yıl zincirlenmiş hacim endeksine göre, devletin nihai tüketim harcamaları yüzde 3.6 arttı, gayrisafi sabit sermaye oluşumu ise yüzde 1.7 azalış gösterdi.

Mahfi Eğilmez

Dünya liginde 18'inci sıraya düştük