Cumhuriyet'in inşasıyla dünyaya örnek bir model yaratılmıştı: 100. yıla borç içinde girdik

Atatürk döneminde hem Osmanlı'dan kalan borçlar ödenirken hem de Cumhuriyet'in inşasıyla sanayi yatırımları yapılıyordu. O dönem fazla veren bütçe, AKP döneminde ise sürekli açık veriyor.

Cumhuriyet'in 100. yılının kutlanacağı 2023'e girişi yapmışken Türkiye ekonomi politikaları nedeniyle zor günler geçiriyor. Savaştan yeni çıkmış, Atatürk Türkiyesi'nin ilk yıllarında dengeli politikalarla, Cumhuriyet'in inşasıyla dünyaya örnek bir model yaratılmıştı. Türkiye, AKP iktidarında ise bütçe açıkları ve dış borçlarla anılıyor. Osmanlı Devleti'nden kalan devasa borçlar ve savaşların kayıplarıyla kurulan Cumhuriyet Türkiyesi’nde ise dışarıdan borçlanmadan, dengeli bütçe politikasıyla sağlam adımlar atılıyordu.

Bugünkü Alman ekonomisi gibi

DÜNYA KRİZDEYDİ

AKP, iktidara geldiği yıllardan bu yana bütçe açıkları katlanırken, Osmanlı döneminin borçlarını da sırtlanan 15 yıllık Atatürk Türkiyesi ise dengeli bütçe politikasını kararlılıkla korumuştu. Atatürk önderliğinde dünyanın derin bir ekonomik kriz yaşadığı 1929 yılında bile Türkiye bütçe fazlası vermeyi başarıyordu. Cumhuriyet, ilk 3 yılı ile 1931 ve 1933 yılları hariç bütçe fazlası verdi. Üstelik bütçe fazlaları da eğitim, sağlık, ormanlar ve sanayi için ayrıldı.

Bugün ithalata bağımlı Türkiye'nin aksine kendi sanayisini kuran ve güçlendiren Atatürk döneminde bütçe, dünyanın büyük kriz yaşadığı yıllar da dahil olmak üzere; 1927 yılında 5 milyon TL, 1928 yılında 21 milyon TL, 1929 yılında 11 milyon TL, 1930 yılında 7 milyon TL fazla verdi.

1931 ve 1933 yılında açık veren bütçe, 1932 yılında 2 milyon TL, 1934 yılında 12 milyon TL, 1935 yılında 7 milyon TL, 1936 yılında 5 milyon TL, 1937 yılında 6 milyon TL ve 1938 yılında 15 milyon TL fazla verdi. 1937'de yayınlanan Ulus Gazetesi'nde de 17 milyon lira bütçe fazlası verildiği yazıldı.

AKP iktidarı döneminde ise tam tersi bir tabloyla karşı karşıyayız. Yeni Ekonomi Modeli'yle 24 yılın rekorlarını kıran enflasyon, TL'deki değer kaybının yanında 20 yıldır bütçe açık veriyor. 20 yılda 2.18 trilyon dolar ihracat yapan Türkiye, 4.1 trilyon dolarlık ithalat yaptı ve 1.3 trilyon dolar dış ticaret açığı verdi.

Mustafa Kemal Atatürk, 19231938 arasında onlarca sanayi tesisi yatırımı yaptı.

AKP'ye bütçe yetmedi dış borç rekor kırdı

Yıllık bütçe planlarının yetmediği gibi ek bütçelerin çıkarıldığı AKP dönemde 2022'nin 11 ayında bütçe açığı 20.4 milyar TL oldu. 2020'de 178 milyar TL'den fazla açık veren bütçenin 2021'deki açığı ise 192 milyar TL'yi aştı. Türkiye'nin bu dönemde bu yıl ödemesi gereken kısa vadeli dış borç stoku ise 186.3 milyar dolara yükselerek rekor seviyeye ulaştı.

Türkiye'nin brüt dış borcu ise 442.9 milyar dolar oldu. 2022 bütçe büyüklüğü 1.7 trilyon liraydı. Temmuz ayında toplam 880.5 milyar lira ödenek eklendi. Yılın son haftasında ise 2022 bütçesi için Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın borçlanma yetkisine 200 milyar lira ilave edildi. 2023'te ise bütçe giderlerinin 4 trilyon 470 milyar TL, bütçe gelirlerinin 3 trilyon 810 milyar TL olacağı öngörülüyor. Böylece 660 milyar TL düzeyindeki bütçe açığının gayrisafi yurtiçi hasılaya oranının yüzde 3.5 olacağı tahmin edildi. Faiz giderlerine ise bütçenin yüzde 12.7'si oranında, 565.6 milyar TL ödenek ayrıldı.

Milli gelir ikiye katlandı Türk Lirası değer kazandı

ATATÜRK Türkiyesi'nde bir yandan yeni kurulan Cumhuriyetin kaynak ihtiyacı karşılanırken diğer yandan yabancı işletmeler millileştirildi. Dışardan toplu iğneye kadar ithalat yapılsa da Türkiye bu dönem aldığından fazlasını sattı. 19231938 yılları arasında Türkiye’nin milli geliri yüzde 104.8 artarken tarım sektörü yüzde 101.3, sanayi sektörü yüzde 148.8 oranında büyüdü. Türk Lirası, dolar karşısında yüzde 24.6 değer kazandı.

Sözcü