Yeni yıla sayılı günler kala yaklaşık 18 milyon emeklinin gözü kulağı Ankara’dan gelecek zam haberlerine çevrildi. Artan hayat pahalılığı ve enflasyon verileri ışığında maaşların ne kadar artacağı merakla bekleniyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı bünyesinde yürütülen ortak çalışmalarda, emekli aylıklarına yönelik refah payı ve ek zam formülleri masaya yatırıldı.
Kulislere yansıyan son bilgilere göre, bu yıl standart artışların ötesinde yaş ve prim gün sayısını baz alan kademeli bir artış modeli üzerinde duruluyor. Ekonomi yönetiminin üzerinde titizlikle çalıştığı yeni modelde, sistemde daha uzun süre kalan ve daha fazla prim ödeyen vatandaşların korunması amaçlanıyor. Daha önceki dönemlerde yapılan seyyanen zamların yüksek prim ödeyenler ile asgari prim gününden emekli olanlar arasındaki makası daralttığı yönündeki eleştiriler, bu kez farklı bir formülü gündeme getirdi.
Teknik ekiplerin yürüttüğü etki analizlerinde, emeklilerin mevcut yaşları ile çalışma hayatları boyunca Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirdikleri prim gün sayıları çapraz bir değerlendirmeye tabi tutuluyor. Örneğin; 3 bin 600 prim günüyle 75 yaşında olan bir emekli ile 7 bin 600 prim gününü doldurmuş 68 yaşındaki bir emeklinin alacağı refah payı oranı aynı olmayacak. Hangi prim gününün hangi yaş dilimine denk geleceği ve katsayıların nasıl uygulanacağı, bakanlıkların ortak teknik çalışmasının tamamlanmasıyla birlikte netlik kazanacak.
Yeni düzenlemenin felsefesi, hem en üst düzeyde hem de ekonomi kurmayları tarafından net mesajlarla ortaya konuldu. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, geçtiğimiz günlerde yaptığı değerlendirmelerde emeklilerin alım gücünü koruyacak adımların atılacağını belirtmiş ve düzenlemede “Adalet ve hakkaniyet” ilkelerinin esas alınacağının altını çizmişti. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de bütçe disiplininden taviz vermeden toplumun tüm kesimlerini gözetmeye devam ettiklerini vurguladı.
Şimşek, yaşa ve ödenen prim gün sayısına göre ödemelerin farklılaştırılması gerektiğini ifade ederek kademeli zam sinyali verdi. Bakan Şimşek’in açıklamaları, uzun yıllar prim ödeyen vatandaşların mağduriyetini giderecek kapsayıcı bir modelin devreye alınacağını gösteriyor. Ankara’da yürütülen çalışmalarda sadece artış oranları değil, bu artışların merkezi yönetim bütçesine getireceği yük de ince elenip sık dokunarak hesaplanıyor.
Türkiye genelinde sayıları 18 milyona yaklaşan emekli kitlesine yapılacak her bir puanlık artış, hazineye milyarlarca liralık ek maliyet oluşturacak. Bakanlık kaynaklarından edinilen bilgilere göre, tüm emeklilere 10 bin liralık seyyanen bir ödeme yapılması halinde bunun yıllık maliyeti 2 trilyon 160 milyar lirayı buluyor. Bütçe dengelerini sarsmamak ve enflasyonla mücadele programına zarar vermemek adına, seyyanen zam yerine prim gününe duyarlı yüzdesel refah payı seçenekleri ön plana çıkıyor.
Aralık ayında Meclis Genel Kurulunda görüşülecek bütçe maratonunun hemen ardından, emekli düzenlemesinin yasa teklifi olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine getirilmesi planlanıyor. Mevcut durumda 23 bin 552 lira olarak uygulanan en düşük emekli aylığı, kök maaşı bu tutarın altında kalan yaklaşık 5,5 milyon vatandaşı doğrudan ilgilendiriyor. Kök aylıkların düşük kalması nedeniyle yapılan hazine destekli tamamlama uygulaması, her zam döneminde yeni bir yasal düzenlemeyi zorunlu kılıyor.
Ekonomi kurmaylarının masasında yüzde 5 ile yüzde 20 arasında değişen dört farklı refah payı senaryosu bulunuyor. Yıl sonu enflasyon farkının yüzde 10 civarında gerçekleşeceği varsayımı üzerinden yapılan hesaplamalara göre, en düşük emekli aylığında ortaya çıkacak rakamlar şimdiden şekillenmeye başladı:
Yüzde 5 Refah Payı Senaryosu: Enflasyon farkına ek olarak yüzde 5 refah payı verilmesi halinde en düşük emekli aylığı 27 bin 84 liraya yükselecek.
Yüzde 10 Refah Payı Senaryosu: Refah payının yüzde 10 olarak belirlenmesi durumunda taban aylık 28 bin 262 lira seviyesine çıkacak.
Yüzde 15 Refah Payı Senaryosu: Yüzde 15'lik bir refah payı artışıyla birlikte en düşük emekli maaşı 29 bin 440 lira olacak.
Yüzde 20 Refah Payı Senaryosu: Masadaki en yüksek ihtimal olan yüzde 20 refah payı devreye girerse, en düşük emekli aylığı 30 bin 617 liraya ulaşacak.
AKP kulislerinde konuşulan bilgilere göre, parti kurmayları ve ekonomi yönetimi yüzde 10 ile yüzde 20 arasındaki refah payı oranlarını daha güçlü bir ihtimal olarak değerlendiriyor.
Düzenlemenin bir diğer önemli ayağını ise düşük gelirli emeklilere yönelik sosyal destek mekanizmaları oluşturuyor. Sadece maaş artışı yapmakla yetinmeyecek olan hükümet, özellikle tek maaşla geçinen, kira ödeyen veya hanesinde başka geliri bulunmayan 65 yaş üstü emekliler için tamamlayıcı gelir desteği modelleri üzerinde çalışıyor. Çalışan emekliler ile çalışmayan emekliler arasındaki gelir farkı da Meclis’e sunulacak pakette dikkate alınacak kriterler arasında yer alıyor.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın da veri paylaşımıyla katkı sunduğu bu çalışmada, gerçek ihtiyaç sahibi emeklilerin belirlenerek doğalgaz, elektrik ve gıda gibi temel kalemlerde ek desteklerle korunması hedefleniyor. Yeni yılda emeklilerin eline geçecek net tutar belirlenirken birden fazla parametre aynı anda devreye girecek. Öncelikle Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanacak aralık ayı enflasyon verileriyle birlikte 6 aylık enflasyon farkı kesinleşecek.
SSK ve Bağ-Kur emeklileri bu farkı doğrudan hak ederken, memur emeklileri toplu sözleşme zammına ek olarak enflasyon farkı alacak. İkinci aşamada ise Meclis’ten geçecek yasayla belirlenecek kademeli refah payı devreye sokulacak. Emeklinin e-Devlet sisteminde görünen prim gün sayısı ve yaşı, oluşturulacak katsayı tablosuna göre sistem tarafından otomatik olarak taranacak.
Yüksek prim günü olan emekliler tablonun üst diliminden yararlanarak daha yüksek oranda refah payı alırken, kök maaşı taban aylığın altında kalanların maaşları ise yeni belirlenecek en düşük emekli aylığı tutarına tamamlanacak. Önümüzdeki haftalarda tamamlanacak teknik çalışmaların ardından Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın nihai kararı vermesi ve yeni maaş tablosunun kamuoyuyla paylaşılması bekleniyor.
NEFES