Merkez Bankası açıkladı: Savaş öncesi Türkiye'den gizemli kaçış

Merkez Bankası'nın düzenine göre, İran savaşının hemen öncesinde Şubat ayında Türkiye'den 6,5 milyarlık kaynağın belirsiz para çıkışı görüldü.

İran savaşının Şubat ayında Türkiye'den yüksek düzeyde belirsiz para çıkışının başlamasından hemen önce başladığına dikkat çekildi. Ağustos 2023'te devralınan altın ithalatında kota uygulamasının ardından yüksek seyreden çıkışlar, 23 Şubat'ta zirveyi gördü.

Merkez Bankası'nın (TCMB) bugün yayımladığı ödemeler dengesi durumuna göre, kaynağı belirsiz para hareketlerinin takip edildiği "net hata ve noksan" kalemi, Şubat 2026'da 6,5 ​​milyar  dolarlık çıkışa işaret etti.

Net hata ve noksan kaleminde çıkış, son 12 ayda 21,4 milyar dolar, kota aralıklı devrede olduğu son 30 ayda ise birikimli olarak 36,4 milyar dolar oldu.

Son 12 ayda 35,5 milyar dolarlık cari açık da katılımıyla, kaynağın belirsiz para çıkışıyla birlikte toplam 57 milyar yatırım finansmanı ortaya çıktı.

Kota dağıtılmadan önce 30 günlük veriler ise, 35 milyar makale kaynağı belirsiz para girişine işaret etti.

KOTA UYGULAMAS SÜRÜYOR

Mayıs 2023 seçimleri öncesinde finansal çalkantı ile birlikte altın ithalatı da patlama yapmış, seçimin ardından Ağustos 2023'te kota uygulaması devreye alınmıştı. Aylık kota miktarı, 12 ton olarak belirlenmişti.

Altın kota uygulaması sonrasında altın fiyatlarında yurt içi ile yurt dışında fark tarihi zirvelere yükselmiş, bu gelişme altın kaçakçılığının patlamasına neden olmuş, kullanılmış net hata ve noksan kalemindeki yüksek çıkışlarda bu durumun etkili olabileceğine işaret etmişlerdi.

Bu gelişmeler üzerine TCMB, geçen sene ekim ortasında yurt içi madenlerden altın alımını durdurdu. Bu adımın ardından yurt dışı ile fiyat farkı da azaldı.

NET HATA VE NOKSAN NEDİR?

Bir ülkenin dış dünya ile ekonomik durumunu gösteren ödemeler oranlarına ilişkin verilerin derlenmesinde ortaya çıkan hatalar ve eksikliklerin ödemeler dengeleri tablosunda gösterilen kaleme 'net hata ve noksan' adı veriliyor.

TCMB metinlerinde 'net hata noksan' kalemi için “Verilerin farklılaştırılması, değerlendirilmesi, hesaplanması ve kayıt zamanı farklılıkları yaratılmasıta; sonuç olarak oluşan farklar Net Hata ve Noksan (NHN) kalemine 'kalıntı' şeklinde yansıtılmaktadır. Bu kalem, finans hesabından, cari hesabından ve sermaye hesabının çıkarılmasıyla elde edilen hesapları yer almaktadır.

Ödeme düzeni istatistikleri ve dolayısıyla net hata ve noksan kalemi de, hem geçici nitelikteki saklama süresi içinde kesinleşmesi hem de yeni bir kaynaktan veri derlenmeye başlaması nedeniyle geriye dönük olarak güncelleniyor.

İthalat ve ihracattaki gümrük ve banka kayıtlarındaki farklılıklar yanı sıra turizm gelir ve giderlerinin izlenebilmesi için yapılan anket çalışmaları sonucunda hesaplanan gelir veya gider, bankaların döviz varlıklarına artış veya azalış olarak yansımamışsa, aradaki fark 'net hata noksan' kalemine yansıtılıyor.

Yastık altında saklanan para ve değerli metallerin sistemlerine giriş ve çıkışları da kaynağı belirsiz giriş ve çıkışlar olarak kaydediliyor.

Sermaye girişlerinin zayıfladığı, TL'deki değerlerinin kaybının yaşandığı, vergi ve varlıklarının barışı olduğu dönemlerde aralıkların yurt dışındaki birikimlerden kaynaklanan sermaye hareketlerinin çoğalması da net hata ve noksan kaleminde süreçleri artırılıyor.

Türkiye'de kişilerin yurt dışı mevduat verilerinin kapsadığı eksiklikler ve Türk sahibi yabancı bayraklı gemiler ve navlun verileri de net hata ve noksan kaleminde etkili oluyor.

NEFES