SGK’da hesap hatası krizi: Fazla çalıştıkça maaşın yüzde 30 erimesinin perde arkası

İktidarın yeni Orta Vadeli Program’ında (OVP) sosyal güvenlik sistemine yönelik düzenlemeler sinyal olarak yer alsa da, uzun süredir çözülemeyen "çalıştıkça maaşın azalması" sorunu milyonları mağdur etmeyi sürdürüyor.

Sistemi mercek altına alan uzmanlar, mevcut hesaplama hatalarının ve düşürülen oranların çalışanları sistemden uzaklaştırdığını vurguluyor.

Geçtiğimiz günlerde konuyu gündeme getiren SGK Uzmanı Özgür Erdursun'un ardından bu kez de başka bir isim soruna dikkat çekti.

20 YILLIK REFORM ÇIKMAZI SÜRÜYOR

Karakaş, "Emeklilikte Çalışmayı Teşvik Edici Ödüllendirici Sistem" unsurunun sosyal güvenliğin sürdürülebilirliği açısından hayati önemde olduğunun altını çizdi.

FAZLA ÇALIŞAN ÖDÜLLENDİRİLMİYOR AKSİNE CEZALANDIRILIYOR

Ancak buna rağmen mevcut sistemde çarpıklıkların halen devam ettiğini anımsatan Karakaş, fazla çalışanın ödüllendirilmediğini, aksine kimi hallerde cezalandırıldığını vurguladı.

Kısmi emekli ile normal emeklinin aynı tabana çekildiğini söyleyen Karakaş'a göre emeklilik şartlarını yerine getirenler sistemde kaldıklarında kaybediyor. Karakaş bu kişilerin minimum maaş hesabında yüzde 30’u bulan rekor düşüşler olduğunu kaydetti.

OVP'YE GÖRE HAYATA GEÇMESİ GEREKİYOR

Geçtiğimiz pazar günü açıklanan OVP'de kişilerin daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik eden, hakkaniyeti önceleyen düzenlemelerin hayata geçirilerek sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliğinin güçlendirileceği yönündeki hedefin yer aldığını kaydeden Karakaş, bu hedefin programa göre önümüzdeki sene içinde bunların hayata geçmesi gerektiğini bildirdi.

ASGARİ ÜCRETLİLER SİSTEMDEN KAÇIYOR

Mevcut düzenlemede asgari ücretli ve diğer düşük ücret üzerinden sigortalı gösterilenlerin belirli durumlarda çalıştıkça emekli aylıklarının artma yerine azaldığının bilinen bir gerçek olduğunu kaydetti.

Karakaş, bu nedenle emeklilik için yaş dışında diğer şartları yerine getiren çok sayıda sigortalının sosyal güvenlik sisteminden çıktığını ya da kayıt dışı çalıştığını belirtti.

Sosyal Güvenlik Kurumu emeklilik aylığının genel olarak ortalama aylık kazanç ile aylık bağlama oranının çarpımı formülüyle hesaplandığını hatırlatan Karakaş, bu formülde özellikle Aylık Bağlama Oranları (ABO) kavramının büyük önem taşıdığını vurguladı.

Birinci sosyal güvenlik reformundan sonra düşürülen oranların ikinci sosyal güvenlik reformunda daha da düşürüldüğünü ifade etti.

Karakaş, özellikle 2008 yılından itibaren çalışanların, belirli hallerde, özellikle asgari ücret ve bu ücrete yakın komşu ücret üzerinden Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirilenlerin maaşlarına pek olumlu yansımadığını ifade etti.

"DURUMU FARK EDEN SİSTEMDEN DİREKT ÇIKIYOR"

Bu durumun farkında olanların sistemden gözü kapalı çıkış yaptığını aktaran Karakaş EYT düzenlemesi sonrası milyonlarca çalışanın sistemi derhal terk ettiğini anımsattı.

belirten Karakaş, belirtilen durumun hem Sosyal Güvenlik Kurumu’nun hem de çalışanın zararına sebep olduğunu, zira Sosyal Güvenlik Kurumu'nun her ay alacağı primden mahrum kaldığı gibi emeklilik maaşı ödemesi de yapmak zorunda kaldığını kaydetti.

Karakaş'a göre bu durum tersine çevrilmiş olsa emekliliği gelenlerin bile çalıştıkça emekli aylıkları artacağından sistemde daha uzun süre kalacak. Özellikle 4/1-a (SSK) ve 4/1-b (Bağ-Kur) sigortalılarının çalıştıkça yüksek emekli maaşı alması yönünde yasal bir düzenleme yapılmasının milyonlarca çalışanın en büyük beklentisi haline geldiğini vurguladı.

Mevcut emeklilik hesaplamalarında genel olarak sigortalı çalışmaya başlanan tarih ve yasal değişikliklerin yapıldığı andaki sigortalılık süresinin önem taşıdığını belirten Karakaş, yapılan hesaplamada 3 farklı dönemin dikkate alındığını, hesaplamada dikkate alınan üç dönem arasında hem aylık bağlama oranı hem de Gayrisafi Yurt İçi Hasıla gelişme hızının dikkate alınması bakımından ciddi farklar bulunduğunu bildirdi.

ÇOK ÇALIŞANA YÜKSEK MAAŞ FORMÜLÜ GÜNDEMDE

Karakaş, iktidarın plan ve programlarında sosyal güvenlikle ilgili yer alan hedefler arasında; emeklilik sisteminden erken çıkışı önlemek ve sistemden ortalama çıkış yaşının yükseltilmesi amacıyla sigortalıların çalışmasını teşvik etmek üzere emeklilik parametrelerinin gözden geçirilmesinin öngörüldüğünü belirtti.

İsa Karakaş, önümüzdeki dönemlerde kısmi (yaş haddinden) emeklilik ile normal emeklilik için iki ayrı emeklilik taban maaşı uygulamasına gidilebileceğini ifade etti.

Ayrıca 25 yıldan sonraki çalışmalarda her bir yıl için Aylık Bağlama Oranı'nda ilave artışlar öngören yeni bir sistemin hayata geçirilebileceğini belirten Karakaş, öngörülen tedbirler kapsamında düzenleme yapılması halinde aktif ve pasif dengesinde iyileşmelere neden olabileceği gibi sigortalıların da "çalıştıkça emeklilik maaşım azalacak mı?" endişesinin ortadan kalkacağını kaydetti.

Böylece daha fazla çalışanın daha fazla emeklilik maaşı ile ödüllendirilmesi sonucunun ortaya çıkacağını belirtti.

Diğer yandan, Karakaş'a göre program çerçevesinde çalışanların yüksek maaş almak için sistemde daha fazla kalması, kayıt dışılıkla mücadele ve öngörülen diğer tedbirlerin hayata geçirilmesiyle birlikte Sosyal Güvenlik Kurumu’nun prim gelirleri yükseldikçe kurumsal olarak tüketicilere daha kaliteli hizmet verebilir.