Tarihimizin en büyük maden faciası üzerinden tam 12 yıl geçti. Ruhsatı Türkiye Kömür İşletmeleri(TKİ)'ye ait olan ve Soma Kömür İşletmeleri A.Ş. tarafından işletilen Eynez/Karanlıkdere yeraltı kömür ocağında, 13 Mayıs 2014 saat 15.30 sıralarında aralarında 5 maden mühendisinin de bulunduğu toplamda 301 maden emekçisi yaşamını yitirdi. Yıl dönümünde aileler, meslek kuruluşları ve emek örgütleri anma törenleri düzenlerken Bağımsız Maden-İş facianın 12. yılında Manisa Cengiz Topel Meydanı’nda toplandı. Facia sonrası uzun soluklu bir yargı süreci geçirilirken sürecin son gelişmeleri hala tartışılmaya devam ediyor.
"Bir avuç kömür, eder mi bir ömür"
FACİANIN ARKA PLANI
Özelleştirme sonrası Soma Kömür İşletmeleri A.Ş. tarafından işletilen madende çıkan yangın kısa sürede faciaya dönüştü. O gün maden ocağında bulunan 787 işçiden 301'i hayatını kaybetti.
Faciadan önce de uyarılar gelmiş, ancak yanıt bulamamıştı. Soma'daki iş kazalarının artmasıyla birlikte konunun araştırılması amacıyla Meclis'te araştırma komisyonu kurulması için 2014 yılında bir önerge verildi. 29 Nisan'da TBMM gündemine gelen önerge AKP milletvekillerinin oylarıyla reddedildi. Önergenin reddedilmesinden 14 gün sonra, 13 Mayıs 2014'te Soma faciası yaşandı.
Facia sonrası hayatını kaybeden madenciler için toplu mezarlar açıldı...
FACİAYA FITRAT DENİLDİ
Facia sonrası bölgeye giden dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, yaptığı açıklamalarda maden kazalarını "işin fıtratında var" ve "olağan şeyler" olarak nitelendirmiş, bu ifadeler yoğun kamuoyu tepkisine neden oldu.
MADENCİ YERDE TEKMELENDİ
Yaşanan acı ve hükümetten gelen açıklamalar sonrası kamuoyundaa ciddi tepkiler yükseldi. Bölgeye giden Dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan madenciler ve yakınları tarafından protesto edildi. Protestolar sırasında eylem yapan madenci ise dönemin Başbakan Danışmanı Yusuf Yerkel tarafından yerde tekmelenmişti. Yerkel yaşananlar sonrası büyük tepkiler almış ardından da Frankfurt Başkonsolosluğu’na "Ticaret Ataşesi" olarak atandı. Yerkel'in olayın hemen ardından "ayağı incindiği" gerekçesiyle de "iş göremez" raporu aldığı ortaya çıktı.
Yusuf Yerkel madenciyi tekmelerken
"ÇİZMELERİMİ ÇIKARAYIM MI, SEDYE KİRLENMESİN"
Soma'da kurtarılan madenciler ise yürekleri dağladı. Facia sonrası arama kurtarma ekipleri seferber olmuş, madenden 486 işçi sağ olarak kurtarılmıştı. Tüm Türkiye'nin nefesini tutup kurtulan her işçi için sevinç çığlıkları attığı o günlerden ise hafızalarda yürek sızlatan bir detay kaldı.
Faciadan mucizevi şekilde kurtulan maden işçilerimizden birinin ambulansa bindirilirken "Çizmelerimi çıkarayım mı, sedye kirlenmesin" sözleri yürekleri dağladı.
ŞİRKET YETKİLİLERİNİN YARGILANMASI
Madeni işletenlere yönelik dava ise 2015'te başladı. İlk etapta 5'i tutuklu olmak üzere 51 kişinin yargılandığı dava, yerel mahkeme ile Yargıtay arasında gidip geldi. 2018'de sonuçlanan ilk kararla 37 kişi beraat etti; 14 sanık taksirle ölüme ve yaralanmaya sebebiyet vermekten cezalandırıldı. Mahkeme, Soma Kömür İşletmeleri A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı Can Gürkan'ı 15 yıl, Genel Müdür Ramazan Doğru'yu 22 yıl 6 ay, İşletme Müdürü Akın Çelik'i 18 yıl 6 ay hapis cezasına mahkûm etti.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi ise 30 Eylül 2020'de bu kararı bozarak sanıkların "olası kastla öldürme" suçundan cezalandırılması gerektiğine hükmetti. Bu karar, başta Can Gürkan olmak üzere sanıkların binlerce yıl hapis cezasıyla karşı karşıya kalması anlamına geliyordu. Ancak bu sırada Yargıtay 12. Ceza Dairesi'nin üyeleri değişti; Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı 8 Ocak'ta bu karara itiraz etti ve yeni üyeler yaklaşık 6 bin sayfalık dosyayı 10 gün içinde inceleyerek olası kast kararını kaldırdı.
Yeniden yargılama sonucunda Can Gürkan'a 20 yıl, maden mühendisleri Adem Ormanoğlu ve Efkan Kurt'a 12'şer yıl 6'şar ay hapis cezası verildi; Haluk Evinç ise beraat etti. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 4 Nisan 2022'de yerel mahkemenin bu kararını onadı.
Verilen cezalar fiilen çok daha kısa bir infaza dönüştü. En yüksek cezayı alan Can Gürkan, ölen her madenci için ortalama altı gün hapis yatarak 2019'da tahliye oldu. Genel Müdür Ramazan Doğru, İşletme Müdürü Akın Çelik ve yardımcısı İsmail Adalı da yattıkları süre göz önünde bulundurularak Şubat 2021'de tahliye edildi; bu tarihten itibaren davada tutuklu sanık kalmadı.
Buna karşılık dava dosyasını takip eden ailelerin avukatları Selçuk Kozağaçlı ve Can Atalay, Gezi Parkı davası nedeniyle hâlâ tutuklu bulunuyor.
KAMU GÖREVLİLERİ DAVASI ZAMANAŞIMINA UĞRADI
Ailelerin yıllarca talep ettiği kamu görevlilerinin yargılanması meselesi ayrı bir dava izledi. Soma Cumhuriyet Başsavcılığı, 25 Aralık 2023'te Enerji ve Çalışma bakanlıkları bürokratları, müfettişler ve TKİ görevlileri dahil 28 kamu görevlisi hakkında kamu davası açtığını duyurdu. İlk duruşma 8 Mayıs 2024'te görüldü.
Nisan 2025'te yerel mahkeme, sanıkların bir kısmı hakkında beraat, bir kısmı hakkında ise hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verdi. Aileler bu kararı istinafa taşıdı.
İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 11. Ceza Dairesi, istinaf aşamasında yerel mahkemenin beraat kararlarını "hukuken isabetli değil" diyerek kaldırdı. Ancak bu tespit sanıkların cezalandırılmasıyla sonuçlanmadı. Mahkeme, "görevi kötüye kullanma" suçundan yargılanan sanıklar hakkındaki davaların 8 yıllık olağan zamanaşımı süresinin dolduğunu tespit ederek davaların düşmesine karar verdi.
Kararda bazı sanıklar yönünden zamanaşımının 2020'de, diğerleri açısından ise 2022'de dolduğu belirtildi. Üstelik mahkeme, evlatlarını ve eşlerini kaybeden ailelerin "doğrudan zarar görme" koşulunu taşımadığı gerekçesiyle onların istinaf başvurularını da reddetti. İzmir Bölge Adliye Mahkemesi'nin bu kararı kesin nitelik taşıyor.
"HİÇ BİR ŞEY DEĞİŞMEDİ"
Madende 26 yaşındaki oğlunu kaybeden Soma 301 Madenciler Derneği Başkanı İsmail Çolak, "Ermenek'te insanlar sular altında boğuldu, Şirvan'da toprak altında insanlar öldü, Amasya'da madende insanlar karbonmonoksitten zehirlenerek hayatını kaybetti. Hâlâ iş kazaları devam etmekte. 301 kişinin ölümü hiçbir şeyi değiştirmemiş" dedi.
TMMOB ise yıl dönümü açıklamasında İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi verilerine atıfla, Türkiye'de her yıl yaklaşık "7 Soma faciası" yaşandığını vurguladı.
Aileler, iç hukuktaki kalan yollar kapsamında Anayasa Mahkemesi'ne başvurularını sürdüreceğini belirtiyor.
yenicaggazetesi.com
