Tarihin akışını değiştiren 48 saat: Anafartalar Zaferi'nin 111. yıl dönümü

Mustafa Kemal’in emrindeki Türk askerlerinin 9-10 Ağustos 1915’te Anafartalar ve Conkbayırı’nda kazandığı zafer, Çanakkale’yi geçilmez kılarken, Cumhuriyet’e uzanan yolun da meşalesini yaktı.

1915 yılının Ağustos ayında Çanakkale’de savaş, aylar süren mücadelenin ardından yeni bir aşamaya giriyordu. 18 Mart’ta Çanakkale Boğazı’nı denizden geçmeye çalışan İtilaf donanması beklemedikleri bir direnişle karşılaşmış, başarısız olmuştu. Ancak bu yenilginin ardından hedeflerinden vazgeçmediler; bu kez Gelibolu Yarımadası’nı karadan aşarak Boğaz’a ulaşmayı deneyeceklerdi. Nisan ayında Gelibolu Yarımadası’na asker çıkarmış; Seddülbahir ve Arıburnu’nda Türk savunmasını aşamayarak kıyılarda sıkışıp kalmıştı. Daha büyük bir harekât planladılar. Suvla Körfezi’ne çıkarma yapılacak, Anafartalar üzerinden içeri ilerlenerek Conkbayırı ve Kocaçimentepe ele geçirilecekti. Böylece Müttefik donanmasına İstanbul yolu açılacaktı.

6 Ağustos’ta saldırılara başlayan İtilaf Devletleri, Seddülbahir’de adım adım planını devreye sokuyor aynı gün ve akşamı zincirleme şekilde kuzeye doğru yayılan muharebelerle ilerleyişini sürdürüyordu. Ancak Çanakkale’de 9-10 Ağustos’u kapsayacak 48 saatlik çatışmalar bu hesabı bütünüyle altüst edecekti.

GENÇ ALBAY’A BÜYÜK VAZİFE

8 Ağustos gecesi Türk kuvvetleri Anafartalar’a yapılacak taarruz için hazırlanırken, İngiliz birlikleri de Tekketepe’yi ele geçirmek için harekete geçer. O güne kadar 19. Tümen Komutanı olarak görev yapan Albay Mustafa Kemal, 8 Ağustos’ta Anafartalar Grubu Komutanlığı’na atanır. 9 Ağustos 1915 gününün ilk saatlerinde Anafartalar Grubu karargâhına gelerek komutayı devralır. Taarruz planını değiştiren Genç Albay, Çanakkale Savaşları’nın en kanlı, en büyük taarruzunu yönetecektir.

9 Ağustos 1915… Sabahın erken saatlerinde Mustafa Kemal’in komutasındaki Türk birlikleri, Anafartalar bölgesinde işgalcilere karşı taarruza geçer, düşman ilerleyişini durdurur. İngiliz birlikleri Kireçtepe ile Azmak arasındaki bölgeden geri atılarak Tuzla Gölü’ne kadar çekilir. Ancak tehlike geçmemiş, Conkbayırı’nda Anzakların saldırıları aralıksız sürmektedir.

CONKBAYIRIN’DA KIYAMET

10 Ağustos 1915… Conkbayırı’nda iki taraf adeta iç içedir. Birliklerin mesafesi 30-40 adıma kadar düşmüştür. Top atışları, düşman uçaklarının bombardımanı altında at sırtında sabaha karşı Conkbayırı’na ulaşan Mustafa Kemal, birlikleri yeniden düzenler. Top yok, tüfek yoktur. Emri kısa ve kesindir. Düşmana ani ve şiddetli bir baskın. Süngüler takılır, kendisi bizzat hücumun başında yer alır. 4 saat süren kanlı çatışmaların sonunda Conkbayırı ve Şahintepe geri alınır. Anafartalar’da durdurulan düşman Conkbayırı’nda geri püskürtülür, bazı birlikler sahile kadar sürülür. Düşman çekilince Conkbayırı üzerinde emsali görülmemiş ateş yağmuru başlar. Gemilerden ateşlenen düşman topları Türk siperlerini havaya uçuruyor, parçalanan bedenler etrafa saçılıyordur. Mustafa Kemal ve silah arkadaşları kıyameti yaşadıkları bu muharebede canlarını ortaya koymuş yine de düşmana geçit vermemiştir.

‘ÇANAKKALE GEÇİLMEZ’

21 Ağustos 1915’te Anafartalar’daki ikinci büyük taarruzu başlatan İtilaf güçleri Türk savunmasını yine aşamaz. Bundan sonra savaş giderek bir mevzi mücadelesine dönüşür. Savaş boyunca Çanakkale Boğazı geçilmez bir kapı olur. Düşman birlikleri 19–20 Aralık 1915’te Arıburnu ve Anafartalar’dan, 8–9 Ocak 1916’da ise Seddülbahir’den tamamen çekilirler. Böylece Çanakkale Kara Savaşları büyük bir zaferle sona erer.

ANAFARTALAR KAHRAMANI

Bu zafer, yalnızca Çanakkale Savaşı’nın sonucu değil, Mustafa Kemal’in “Anafartalar Kahramanı” olarak tarih sahnesinde öne çıkışının da simgesi olur. Anafartalar’da başlayan büyük tarih yürüyüşü ise, bağımsız bir Cumhuriyet’e gidecek yolda Mustafa Kemal’in önderliğinde yürütülecek Kurtuluş Savaşı’nın ilk adımıdır...

‘Bu toprakların Türk hudutları içinde kalması en büyük anıt’

Prof. Afet İnan, Atatürk’ün Anafartalar ve Conkbayırın’da verilen mücadeleye ilişkin görüşlerini şöyle anlatır: “1935 yılında Türk Tarih Kurumu üyeleriyle gezi düzenlemiş, Anafartalar ve Conkbayırı’nı gezmiştim. Bu topraklarda kanlarını döken vatan savunucularına saygı ve dualarla ayrılırken mütevazı Mehmetçik Anıtı karşısında yükselen yabancı anıtlara hayranlıkla bakmıştım. Dönüşte duygularımı Atatürk’e anlatırken, bizim de orada niçin büyük bir anıt yapmadığımızı sordum. O, bana şu cevabı vermişti: Evet doğru, biz de Mehmetçiğimizi anmak büyük, çok büyük abideler yapmalıyız. Fakat bu bir zaman ve imkan meselesidir. Ancak seni tatmin etmek için söyleyeyim ki, bu toprakların Türk hudutları içinde kalmasıyla Mehmetçik en büyük abideyi bizzat kurmuştur.”

Çanakkale Boğazı’ndan geçerken duygulandı

Prof. Dr. Afet İnan, Anafartalar Kahramanı Mustafa Kemal’in seneler sonra harp hatıralarını canlandırırken büyük hüzün ve elem duyduğuna şahit olduğunu anlatır. İnan, ‘Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler’ adlı eserinde şunları yazar: “Düşmanın nefes alışını işitircesine, karşılıklı cephelerde bulunan kıymetli askerlerinin cesaret ve fedakarlıklarını bin bir örnekle anlatan Anafartalar Kumandanı Mustafa Kemal, bir insan olarak Türk şehitlerini ve düşman ölülerini gördüğü 1915’in bu ağustosunda, hayatının en acı dakikalarını yaşamış olduğunu söylerdi.”
İnan, savaşları vatan savunması değilse bir cinayet olarak niteleyen Atatürk’ün yıllar sonra Çanakkale Boğazı’ndan geçerken nasıl duygulandığını da şöyle aktarır: “Atatürk Cumhurbaşkanı olarak vapurla Çanakkale Boğazı’nı geçiyordu. Gelibolu’ya çıkıp, eski savaş sahasını beraber görmeyi arzu etmiştim. Fakat O’nun kaptana emri şu oldu: ‘Boğaz’ı geçip batı kıyılarına doğru geçiniz.’
Düşman donanmasının tam çıkartma yaptığı yerde Suvla limanında idik. Birdenbire denizden çok iyi görünen bir geçit yerine gözlerini dikmişti. ‘İşte burası daima top ateşi altında bizi tehdit eden yerdir. İrtibat temin etmek için geçen askerlerimiz maalesef burada büyük kıyıma uğradılar’ demiş ve ilave etmişti, ‘Anafartalar ve Conkbayırı Muharebesi, muhakkak ki tarihin en yakın cepheli savaşıdır.’ Atatürk Şehitleri minnetle yad ederek karaya çıkmadan geri dönmüştü.”

NEFES