Anasayfa1
22 Kasım 2026 ( 12 izlenme )
Reklamlar

Ülkeyi açık hava sınıfına çeviren bir başöğretmen


Hüzün ve coşkuyu bir arada yaşadığımız sonbahar ayını yine bir coşkuyla 24 Kasım Öğretmenler Günü kutlamalarıyla uğurlamaya hazırlanıyoruz. Tarihte imparatorluklar sonrası Cumhuriyet kuran, devrimler yapan çok lider vardır belki ama eline tebeşir alıp tahta başında milletine okuma yazma öğreten bir ‘Başöğretmen’i yalnız Türkiye tarihinde görebilirsiniz. Nüket Aşkın yazdı...



Kalemin kılıçtan daha keskin olduğunu bilen, düşmana karşı savaş meydanlarının Başkomutanı Mustafa Kemal Paşa, Cumhuriyet’le birlikte artık cehalet cephesinin Başöğretmenidir. ‘Başöğretmenlik’ sıfatını fazlasıyla hak etmiş bir öğretmendir.

Ülkeyi açık hava sınıfına çeviren bir başöğretmen - Resim : 1

1928 yılının Kasım ayında henüz beş yaşındaki genç Türkiye Cumhuriyeti’nde okuma yazma seferberliği başlatan Gazi, Latin kökenli Türk alfabesinin öğrenilmesi ve yaygınlaşması için büyük bir eğitim seferberliği başlatır.

Savaş meydanlarında kazanılan büyük zaferlerin ardından, şimdi sıra en zorlu ama bir o kadar da umut dolu cepheye gelmiştir: Cehaletle savaş. Bu büyük dönüşümün tam kalbinde ise cephede ordulara komuta etmiş bir askerin, eline tebeşiri alıp kara tahta başına geçmesiyle taçlanan eşsiz bir hikâye yatmaktadır. İşte o hikâye, Mustafa Kemal Atatürk’e “Başöğretmen” ünvanının verilmesinin sıcak ve ilham verici öyküsüdür.

SARAYBURNU’NDA BAŞLAYAN KIVILCIM

Her şey 1928 yılının sıcak bir Ağustos gecesinde, İstanbul Sarayburnu Parkı’nda başladı. Gazi’yi büyük bir heyecanla bekleyen kalabalık, Türkiye Cumhuriyeti’nin Kurucusunun söyleyeceklerini merakla bekliyordu. Mustafa Kemal Paşa, “Arkadaşlar, güzel dilimizi ifade etmek için yeni Türk harflerini kabul ediyoruz” dediğinde, meydanda tarifsiz bir coşku koptu.

Gazi’nin o gece Sarayburnu’nda yaktığı bu ışık, çok kısa sürede tüm yurda yayıldı. Çünkü mevcut alfabe ile okuma yazma öğrenmek yıllar alıyor, halkın büyük bir çoğunluğu kitapların, gazetelerin ve bilginin dünyasından uzak kalıyordu. Cumhuriyet’in kurucusu, halkının kendi dilini kolayca okuyup yazabilmesini, dünyayla bütünleşmesini istiyordu. Harf inkılabı yalnızca bir yazı değişikliği değil, aynı zamanda büyük bir aydınlanma hareketiydi.

ÜLKE AÇIK HAVA SINIFINA DÖNÜŞTÜ

1 Kasım 1928’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Yeni Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun onaylandığında, Türkiye artık resmen yeni bir döneme girmişti. Ancak yasa çıkarmak tek başına yeterli değildi; bu harflerin en ücra köylerdeki yaşlı ninelere, tarlada çalışan çiftçilere, esnafa ve çocuklara öğretilmesi gerekiyordu.

Ülkeyi açık hava sınıfına çeviren bir başöğretmen - Resim : 3

O günlerde çekilen bir veya iki kare fotoğrafa bakarak Gazi’nin geçerken bir sınıfa uğradığını, bir meydanda halkına okuma yazma öğretmeye çalıştığını düşünürsek çok yanılırız.

Makamını bir kenara bırakan Mustafa Kemal; elinde tebeşir, silgiyle yurt gezilerine başlayıp kara tahta başında meydan meydan halkına okuma yazma öğretmeye başladı.

Tekirdağ’dan Bursa’ya, Çanakkale’den Sinop’a, Sivas’tan Kayseri’ye kadar adım attığı her yerde meydanlar birer açık hava sınıfına dönüşmüştü.

Şık takım elbisesiyle kara tahta başına geçmiş, karşısındaki vatandaşa “A” harfini, “B” harfini büyük bir sabır ve şefkatle anlatan bir lider vardır artık. Kimi zaman bir dükkâna girip esnafa ismini yazdırıyor, kimi zaman bir belediye binasının önünde toplanan kalabalığa tebeşirle isimlerini yazdırıyordu. Halk, liderini bu kadar yakından, bu kadar içten ve bir öğretmen şefkatiyle karşısında görünce, öğrenme korkusunu bir anda üzerinden attı. “Paşamız bize ders veriyor” diyerek 7’den 70’e herkes kaleme, kâğıda sarıldı.

MİLLET MEKTEPLERİ VE 24 KASIM’IN ANLAMI

Bu büyük öğrenme heyecanını kurumsal bir yapıya kavuşturmak gerekiyordu. Bu amaçla okuma yazma çağını geçmiş yetişkinlere yeni harfleri öğretmek için “Millet Mektepleri”nin açılmasına karar verildi. Ülkenin dört bir yanında okullar, kahvehaneler, cami avluları ve köy odaları akşamları birer Millet Mektebi’ne dönüşecekti.

Ülkeyi açık hava sınıfına çeviren bir başöğretmen - Resim : 5

Bu tarihi seferberliğin doğal lideri, hiç kuşkusuz Mustafa Kemal’di. İcra Vekilleri Heyeti (Bakanlar Kurulu), 11 Kasım 1928 tarihinde yaptığı toplantıda Millet Mektepleri Talimatnamesi’ni görüştü. Talimatnamenin dördüncü maddesine çok özel bir hüküm eklendi:

“Millet Mektepleri’nin umumi reisliği ve Başöğretmenliği, Reisicumhur Gazi Mustafa Kemal Hazretleri tarafından kabul buyurulmuştur.”

Bu kararın 24 Kasım 1928 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanmasıyla birlikte, Mustafa Kemal Atatürk’e resmen “Başöğretmen” ünvanı verildi. O günden sonra artık o, sadece büyük bir komutan ya da devlet adamı değil, aynı zamanda bu toprakların en büyük öğretmeniydi. Kendisine bu ünvanın verilmesi üzerine duyduğu mutluluğu ve öğretmenlik mesleğine verdiği değeri şu sözlerle dile getirmiştir:

“Milletleri kurtaranlar yalnız ve ancak öğretmenlerdir. Öğretmenden, eğiticiden mahrum bir millet henüz millet namını almak istidadını kesbetmemiştir (elde etmemiştir).”

“Öğretmenler! Yeni nesil sizin eseriniz olacaktır” sözüyle eğitimcilere yüklediği sorumluluk, bizzat kendisinin Başöğretmen sıfatıyla en ön safta yer almasıyla taçlanmıştır. Bu durum, Türkiye’de eğitimin devlet politikasının merkezine yerleşmesini sağlamış ve kısa sürede okuryazarlık oranlarında büyük bir sıçrama yaşanmasına zemin hazırlamıştır.

BİR UNVANDAN ÇOK DAHA FAZLASI

Atatürk için Başöğretmenlik, sadece kâğıt üzerinde kalmış sembolik bir makam değildi. O, ömrünün sonuna kadar bu ünvanın hakkını vermek için çalıştı. Latin kökenli Türk alfabesindeki ğ,ş,ç seslerini, dahi anlamındaki -de ve -da’nın; -mı, -mi soru eklerinin ayrı yazılması kurallarını bizzat kendisi getirdi. Geometri kitabı yazdı; üçgen, açı, boyut gibi bugün okullarda kullandığımız pek çok Türkçe matematik terimini bizzat kendisi türetti. İstanbul Üniversitesi, Ankara Hukuk Fakültesi, Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi, Yüksek Ziraat Enstitüsü’nü kurdu. Tarih ve dil kurultaylarında saatlerce süren çalışmalara katıldı, gençlerin eğitimine her şeyden çok önem verdi.

Yıllar geçti ve Atatürk’ün doğumunun 100. yılı olan 1981’de Atatürk’e Başöğretmenlik ünvanının verildiği tarihin tüm öğretmenlere ithaf edilmesi için tarihi bir karar alındı. 24 Kasım günü, Öğretmenler Günü olarak ilan edildi.

Bugün her 24 Kasım geldiğinde, sınıflarda yankılanan çocuk sesleri, öğretmenlerin gözlerindeki o fedakâr ışıltı ve kara tahtaya yazılan her bir kelime, aslında 1928 yılının o soğuk ama yürekleri ısıtan Kasım gününe bir selam niteliğindedir.

Ülkeyi açık hava sınıfına çeviren bir başöğretmen - Resim : 7

Başöğretmen’in yaktığı o bilgi meşalesi, aradan geçen onca yıla rağmen ilk günkü sıcaklığıyla yolumuzu aydınlatmaya devam ediyor.

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş süreci, yalnızca siyasi bir rejim değişikliği veya askeri bir zaferler silsilesi olarak değerlendirilemez. Bu süreç, köklü bir toplumsal dönüşüm, modern bir ulus-devlet inşası ve çağdaş uygarlık seviyesine ulaşma hedefiyle yürütülen kapsamlı bir kültür ve eğitim devrimidir. Mustafa Kemal Paşa’nın önderliğinde gerçekleştirilen inkılaplar, toplumun gündelik yaşamından hukuk sistemine, dilinden alfabesine kadar her alanda yeni bir millet kimliği yaratmayı amaçlamıştır.

Cumhuriyetin ilanından sonra Mustafa Kemal Paşa’nın en büyük kaygısı, kazanılan askeri ve siyasi bağımsızlığın cehaletle mücadele edilmeden kalıcı olamayacağı gerçeğiydi. Osmanlı Devleti’nden devralınan miras içerisinde okuryazarlık oranının son derece düşük olması, modernleşme hamlelerinin önündeki en büyük engellerden biriydi. Arap alfabesinin Türkçe ses yapısına uyum sağlamakta güçlük çekmesi ve öğrenilmesinin uzun yıllar alması, geniş halk kitlelerinin eğitimden uzak kalmasına yol açıyordu. Mustafa Kemal, 1922 yılından itibaren bu konuyu yakın çevresiyle tartışmaya başlamış, 1928 yılına gelindiğinde ise köklü bir adım atma zamanının geldiğine karar vermiştir.

9 Ağustos 1928 gecesi İstanbul Sarayburnu Parkı’nda düzenlenen bir etkinlikte halkın karşısına çıkan Mustafa Kemal, yeni Türk harflerini ilk kez kamuoyuna tanıtmıştır. O gece yaptığı tarihi konuşmada, yeni harflerin bir-iki yıl içinde tüm Türk toplumu tarafından öğrenilmesi gerektiğini vurgulamış ve bu süreci bir vatan görevi olarak tanımlamıştır. 1 Kasım 1928 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilen 1353 sayılı “Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun” ile yeni alfabe resmileşmiştir. Ancak asıl büyük mücadele bu yasadan sonra başlamıştır. Okuma yazma bilmeyen milyonlarca vatandaşa bu yeni harfleri öğretmek için ülke genelinde adeta bir eğitim seferberliği ilan edilmiştir.

Bu seferberliğin kurumsal çatısını oluşturmak amacıyla 11 Kasım 1928’de Bakanlar Kurulu kararıyla “Millet Mektepleri Talimatnamesi” kabul edilmiş ve bu talimatname 24 Kasım 1928 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Millet Mektepleri, örgün eğitim çağını geçmiş olan 16 ile 45 yaş arasındaki tüm kadın ve erkek vatandaşlara okuma yazma öğretmek ve temel yurttaşlık bilgileri kazandırmak amacıyla kurulmuştu. Talimatnamenin dördüncü maddesi, bu büyük eğitim ordusunun liderini de resmen belirliyordu. İlgili maddede, “Türkiye Reisicumhuru Gazi Mustafa Kemal Hazretleri Millet Mektepleri’nin Başmuallimidir” ifadesi yer alıyordu.

24 Kasım 1928 tarihi, Mustafa Kemal’in “Başöğretmen” sıfatını resmen üstlendiği gün olarak tarihe geçmiştir. Onun gözünde öğretmenlik, toplumun geleceğini şekillendiren en kutsal meslekti.

Kara tahta başında yakılan eğitim meşalesi, bugün hâlâ yurdun en ücra köşelerindeki sınıflarda, fedakâr öğretmenlerimizin yüreğinde ve gözlerinde parlamaya devam ediyor. Bir çocuğun elinden tutup ona sadece okumayı değil, düşünmeyi, sevmeyi ve umut etmeyi öğreten her öğretmen, Başöğretmen’in en büyük emanetini omuzlarında taşıyor.

İyi ki varsınız!

Geleceğimizi ilmek ilmek işleyen tüm öğretmenlerimizin 24 Kasım
Öğretmenler Günü kutlu olsun!

NEFES

Önerilen Videolar

Reklamlar

Bunlar da İlginizi Çekebilir

Narin cinayetinde yeni gelişme: Amca Salim Güran'ın görüntüleri ortaya çıktı! Milyarlık ihaleyi Kalyon’a verdiler Mersin'de işsiz vatandaş borçları yüzünden intihar etti! Türkler azınlığa düştü, İstanbul'daki dev sitenin yönetimini Araplar ele geçirdi